دعاوی تصرف عدوانی , ممانعت از حق و مزاحمت

دعوای مالکیت هم نسبت به اموال منقول و هم نسبت به اموال غیرمنقول قابل طرح است در حالی که دعوای تصرف ( اعم از تصرف عدوانی , ممانعت از حق و مزاحمت ) صرفا نسبت به اموال غیرمنقول امکان پذیر است.

خلع ید به لحاظ حقوقی عنوان دعوایی است که مالک یک مال غیرمنقول ( خانه , مغازه , زمین ) به طرفیت متصرف غیرقانونی مال خود اقامه میکند و از دادگاه میخواهد که به تصرف غیرمجاز متصرف پایان بدهد و ملک او را از تصرف متصرف غیرقانونی خارج کرده و تحویل او بدهند.

در دعوای خلع ید به مفهوم اخص حتما باید سند رسمی مالکیت یا حکم قطعی دادگاه مبنی بر مالکیت مدعی وجود داشته باشد.

دعوای خلع ید با دعوای تخلیه متفاوت است. زیرا منشا دعوای خلع ید غصب و ضمان قهری است و هیچ قراردادی بین مالک و متصرف وجود ندارد اما در تخلیه قرارداد وجود دارد. در دعوای تصرف عدوانی فقط اثبات سابقه تصرف کافی است و نیازی به اثبات مالکیت ( مالکیت عین و منافع ) نیست. همین که سبق تصرف خواهان و لحوق تصرف خوانده و عدوانی بودن تصرف ثابت شود کافی است. اما در شکایت تصرف عدوانی از جنبه کیفری طبق ماده 690 ق.م.ا اختلاف نظر وجود دارد عده ای مالکیت را شرط میدانند اما عده دیگری فقط سبق تصرف را کافی میدانند که رویه قضایی ایران نظر اول یعنی اثبات مالکیت را پذیرفته است.

دعوای تصرف عدوانی : ادعای متصرف سابق ( اعم از مالک , مستاجر , سرایدار ) مبنی بر اینکه دیگری بدون رضایت , مال غیرمنقول را از تصرف او خارج کرده است و اعاده تصرف خود را به وضع سابق خواستار است.

دعاوی تصرف دعاوی غیرمالی اعتباری هستند این دعاوی قابل تجدید نظر هستند ولی قابل فرجام نیستند.

معیارهای شناسایی تصرف توسط عرف : تصرف سابق مدعی باید مستقر , علنی و غیرمبهم بوده تا توسط عرف شناسایی شود.

دعوای تصرف عدوانی دعوایی غیرمنقول است.

در دعاوی راجع به مال منقول دعاوی تصرف مسموع نیست و مدعی حق منحصرا میتواند دعوای مالکیت اقامه کند.

مطابق ماده 163 ق.آ.د.م کسی که راجع به اصل مالکیت اقامه دعوی نماید دیگر نمیتواند راجع به تصرف عدوانی و یا ممانعت از حق طرح دعوی کند در غیر این صورت قرار عدم استماع دعوی صادر میشود.

دعوای تصرف عدوانی بدون تشریفات و خارج از نوبت رسیدگی میشود.

احکام صادره در دعاوی تصرف خارج از نوبت صادر میشود و به محض صدور فورا اجرا میشود.

وفق ماده 175 ق.آ.د.م در این دعاوی تجدید نظر خواهی از حکم صادره مانع از اجرای حکم نمیباشد. این ماده خلاف اصل است زایرا اصل بر این است که تقدیم دادخواست تجدید نظر اثر تعلیقی دارد.

دعوای ممانعت از حق : تقاضای فردی است که رفع ممانعت از حق ارتفاق یا انتفاع خود را در ملک دیگری بخواهد.

در این دعوی نیز دادگاه وارد دلایل مالکیت نمیشود و خواهان ممکن است علی رغم نداشتن مالکیت به صرف استفاده فعلی پیروز دعوی شود.

این دعوی در مال مشاع نیز امکان اقامه شدن دارد.

دعوای تصرف عدوانی در مواردی که بین متصرف ملک و مالک یا قائم مقام او رابطه قراردادی وجود داشته باشد قابلیت استماع را ندارد.

این دعوی غیرمالی اعتباری است و درنتیجه قابل تجدید نظر است.

این دعوی هم بدون رعایت تشریفات آیین دادرسی مدنی و خارج از نوبت رسیدگی میشود.

در ممانعت از حق اخلالی که برای خواهان این دعوی بوجود می آید اخلال کلی است ولی در مزاحمت اخلال جزئی است و مال از ید کسی خارج نمیشود و جلوی استفاده از حق نیز گرفته نمیشود و فقط مزاحمتی در اجرای حق ایجاد میشود.

دعوای مزاحمت : متصرف مال غیرمنقول درخواست جلوگیری از مزاحمت کسی را مینماید که نسبت به متصرفات او مزاحم است بدون اینکه مال را از تصرف متصرف خارج کرده باشد.

در این دعاوی ابراز سند مالکیت فقط دلیل بر سبق تصرف و استفاده از حق است مگر اینکه طرف دیگر سبق تصرف و استفاده از حق خود را به طریق دیگر ثابت کند.

هر یک از طرفین این دعاوی بعد از محکومیت در دعوای تصرف میتواند دعوای مالکیت اقامه کند. ولی هیچوقت نمیتوانند بعد از محکومیت در دعوای مالکیت دعوای تصرف عدوانی یا ممانعت از حق را اقامه کنند.

هرگاه در ملک مورد تصرف عدوانی متصرف پس از تصرف عدوانی غرس اشجار یا احداث بنا کرده باشد , اشجار و بنا در صورتی باقی میماند که متصرف , مدعی مالکیت مورد حکم تصرف باشد و ظرف یک ماه از تاریخ اجرای حکم در باب مالکیت به دادگاه صلاحیتدار دادخواست بدهد.

اگر خادم یا سرایدار یا امین ظرف 10 روز از تاریخ ابلاغ اظهارنامه رفع تصرف نکند در حکم متصرف عدوانی میباشد.

آرای صادره در این دعاوی قابل تجدید نظر در دادگاه تجدید نظر استان هستند.