ادامه مبحث اشخاص

جز در موارد زیر اتباع خارجه نیز از حقوق مدنی برخوردار خواهند بود :

1- در مورد حقوقی که قانون آن را صراحتا منحصر به اتباع ایران نموده و یا آن را صراحتا از اتباع خارجه سلب کرده است.

2- در مورد حقوق مربوط به احوال شخصی که قانون دولت تبعه خارجه آن را قبول نکرده.

3- در مورد حقوق مخصوصه که صرفا از نقطه نظر جامعه ایرانی ایجاد شده باشد.

تشخیص اهلیت هر کس برای معامله کردن برحسب قانون دولت متبوع او خواهد بود.

اگر زوجین تبعه یک دولت نباشند روابط شخصی و مالی بین آنها تابع قوانین دولت متبوع شوهر خواهد بود.

روابط بین ابوین و اولاد تابع قانون دولت متبوع پدر است مگر اینکه نسبت طفل به مادر قطعی باشد که در این صورت روابط بین طفل و مادر او تابع قانون متبوع مادر خواهد بود.

ولایت قانونی و نصب قیم برطبق قوانین دولت متبوع مولی علیه خواهد بود.

تصرف و مالکیت و سایر حقوق بر اشیای منقول یا غیرمنقول تابع قانون مملکتی خواهد بود که آن اشیا در آنجا واقع میباشند.

تعهدات ناشی از عقود تابع قانون محل وقوع عقد است مگر اینکه متعاقدین ( طرفین عقد ) اتباع خارجه بوده و آن را صریحا یا ضمنا تابع قانون دیگری قرار داده باشند.

اسناد از حیث طرز تنظیم تابع قانون محل تنظیم خود میباشند.

دعاوی از حیث صلاحیت محاکم و قوانین راجع به اصول محاکمات تابع قانون محلی خواهد بود که دعوا در آنجا اقامه میشود. مطرح بودن دعوا در محکمه اجنبی رافع صلاحیت محکمه ایرانی نخواهد بود.

احکام صادره از محاکم خارجه و همچنین اسناد رسمی لازم الاجرا تنظیم شده در خارجه را نمیتوان در ایران اجرا نمود مگر اینکه مطابق قوانین ایران امر به اجرای آنها صادر شده باشد.

محکمه نمیتواند قوانین خارجی و یا قراردادهای خصوصی را که بر خلاف اخلاق حسنه بوده و یا به واسطه جریحه دار کردن احساسات جامعه یا به علت دیگر مخالف با نظم عمومی محسوب میشود به موقع اجرا گذارد اگرچه اجرای قوانین مزبور اصولا مجاز باشد.

تابعیت

اشخاص ذیل تبعه ایران محسوب میشوند :

1- کلیه ساکنین ایران به استثنای اشخاصی که تبعیت خارجی آنها مسلم باشد. تبعیت خارجی کسانی مسلم است که مدارک تابعیت آنها مورد اعتراض دولت ایران نباشد.

2- کسانی که پدر آنها ایرانی است اعم از اینکه در ایران یا در خارجه متولد شده باشند.

3- کسانی که در ایران متولد شده و پدر و مادر آنها نامعلوم باشد.

4- کسانی که در ایران از پدر و مادر خارجی که یکی از آنها در ایران متولد شده به دنیا آمده اند.

5- کسانی که در ایران از پدری که تبعه خارجه است به وجود آمده و بلافاصله پس از رسیدن به سن 18 سال تمام لااقل یک سال دیگر در ایران اقامت کرده باشند و الا قبول شدن آنها به تابعیت ایران برطبق مقرراتی خواهد بود که مطابق قانون برای تحصیل تابعیت ایران مقرر است.

6- هر زن تبعه خارجی که شوهر ایرانی اختیار کند.

7- هر تبعه خارجی که تابعیت ایران را تحصیل کرده باشد.

اطفال متولد از نمایندگان دیپلماتیک و کنسولی خارجه مشمول بند 4 و 5 در فوق نخواهند بود.

تحصیل تابعیت ایران :

اشخاصی که دارای شرایط ذیل باشند میتوانند تابعیت ایران را تحصیل کنند :

1- به سن 18 سال تمام رسیده باشند. 

2- پنج سال اعم از متوالی یا متناوب در ایران ساکن بوده باشند. 

3- فراری از خدمت نظامی یا خدمت سربازی نباشند. 

4- در هیچ مملکتی به جنحه مهم یا جنایت غیرسیاسی محکوم نشده باشند. 

کسانی که به امور عام المنفعه ایران خدمت یا مساعدت شایانی کرده باشند و همچنین اشخاصی که دارای عیال ایرانی ( زن ایرانی ) هستند و از او اولاد دارند و یا دارای مقامات عالی علمی و متخصص در امور عام المنفعه میباشند و تقاضای ورود به تابعیت دولت جمهوری اسلامی ایران را مینمایند در صورتی که دولت ورود آنها را به تابعیت دولت جمهوری اسلامی ایران صلاح بداند بدون رعایت شرط اقامت ممکن است با تصویب هیات وزیران به تابعیت ایران قبول شوند. 

درخواست تابعیت باید مستقیما یا به توسط حکام یا ولات ( رییس جمهور یا نخست وزیر ) به وزارت امور خارجه تسلیم شود. 

زن و اولاد صغیر کسانی که برطبق این قانون تحصیل تابعیت ایران مینمایند تبعه دولت ایران شناخته میشوند. 

تحصیل تابعیت ایرانی پدر به هیچوجه درباره اولاد او که در تاریخ تقاضانامه به سن 18 سال تمام رسیده اند موثر نمیباشد. 

زن غیرایرانی که در نتیجه ازدواج ایرانی میشود میتواند بعد از طلاق یا فوت شوهر ایرانی به تابعیت اول خود رجوع نماید مشروط بر اینکه وزارت امور خارجه را کتبا مطلع کند ولی هر زن بیوه ( شوهر مرده ) که از شوهر سابق خود اولاد دارد نمیتواند مادام که اولاد او به سن 18 سال تمام نرسیده از این حق استفاده کند.

زن ایرانی که با تبعه خارجه ازدواج مینماید به تابعیت ایرانی خود باقی خواهد ماند مگر اینکه مطابق قانون مملکت زوج , تابعیت شوهر به واسطه وقوع عقد ازدواج به زوجه تحمیل شود. 

زن های ایرانی که بر اثر ازدواج تابعیت خارجی را تحصیل میکنند حق داشتن اموال غیرمنقول را در صورتی که موجب سلطه اقتصادی خارجی گردد ندارد. 

شرایط ترک تابعیت اتباع ایرانی : اتباع ایران نمیتوانند تبعیت خود را ترک کنند مگر به شرایط ذیل : 

1- به سن 25 سال تمام رسیده باشند.

2- هیات وزرا خروج از تابعیت آنان را اجازه دهد.

3- قبلا تعهد کنند که در ظرف یک سال از تاریخ ترک تابعیت حقوق خود را بر اموال غیرمنقول که در ایران دارا میباشند و یا ممکن است توسط ارث دارا شوند ولو اینکه قوانین ایران اجازه تملک آن را به اتباع خارجه بدهد به نحوی از انحا به اتباع ایرانی منتقل کنند. 

4- خدمت سربازی خود را انجام داده باشند. 

از اتباع ایران کسی که خود یا پدرشان موافق مقررات , تبدیل تابعیت کرده باشند و بخواهند به تبعیت اصلی خود رجوع نمایند به مجرد درخواست به تابعیت ایران قبول خواهند شد مگر اینکه دولت تابعیت آنها را صلاح نداند.

اسناد ثبت احوال

امور ذیل باید در ظرف مدت مقرر و به طریقی که به موجب قوانین یا نظامات مخصوصه مقرر است به دایره ثبت احوال اطلاع داده شود :

1- ولادت هر طفل و همچنین سقط هر جنین که بعد از ماه ششم از تاریخ حمل واقع شود.

2- ازدواج اعم از دائم و منقطع.

3- طلاق اعم از بائن و رجعی و همچنین بذل مدت در نکاح منقطع.

4- وفات هر شخص.

هر کسی باید دارای نام خانوادگی باشد. اتخاذ نامهای مخصوصی که به موجب نظامنامه اداره ثبت احوال معین مبشود ممنوع است. 

هر کس که اسم خانوادگی او را دیگری بدون اجازه مخصوص و بدون حق اتخاذ کرده باشد میتواند اقامه دعوی کرده و در حدود قوانین مربوطه تغییر نام خانوادگی غاصب را بخواهد. 

سند ولادت اشخاصی که ولادت آنها در مدت قانونی به دایره ثبت احوال اظهار شده است سند رسمی محسوب میشود. 

اقامتگاه

اقامتگاه هر شخصی عبارت از محلی است که شخص در آنجا سکونت داشته و مرکز مهم امور او نیز در آنجا باشد اگر محل سکونت شخصی غیر از مرکز مهم امور او باشد مرکز امور او اقامتگاه محسوب میشود. اقامتگاه اشخاص حقوقی مرکز عملیات آنها خواهد بود.

هیچ کس نمیتواند بیش از یک اقامتگاه داشته باشد.

تغییر اقامتگاه به وسیله سکونت حقیقی در محل دیگر به عمل می آید مشروط بر اینکه مرکز مهم امور او نیز به همان محل انتقال یافته باشد. 

اقامتگاه صغیر و محجور همان اقامتگاه ولی یا قیم آنهاست.

اقامتگاه مامورین دولتی محلی است که در آنجا ماموریت ثابت دارند.

اقامتگاه افراد نظامی که در ساخلو ( پادگان نظامی ) هستند محل پادگان نظامی آنهاست. 

اگر اشخاص کبیر که معمولا نزد دیگری کار یا خدمت میکنند در منزل کارفرما یا مخدوم خود سکونت داشته باشند اقامتگاه آنها همان اقامتگاه کارفرما یا مخدوم آنها خواهد بود.