ارث

ارث با موت حقیقی یا فرضی محقق میشود.

در صورت نبودن وارث امر ترکه با حاکم است. ( مگر اینکه وصی تعیین شده باشد ) پس حاکم مالک نیست و اگر وصیتی بر مال شده باشد , زاید بر ثلث نیز نیاز به تنفیذ او ندارد و شخصی که وارث ندارد میتواند در تمام ترکه خود تصرف کند و وصیت او محدود به ثلث نیست.

امور راجع به ترکه عبارت است از اقداماتی که برای حفظ ترکه و رسانیدن آن به صاحبان حقوق میشود. از قبیل مهر و موم و تحریر ترکه و اداره و غیره... .

درخواست مهر و موم ترکه از سوی ورثه و موصی له و طلبکاران متوفی پذیرفته میشود.

پس از مهر و موم ترکه , تحریر ترکه به عمل می آید. وفق ماده 206 ق.ا.ح تحریر ترکه به معنای تعیین مقدار ترکه و دیون متوفی است و این امر نیاز به تقدیم دادخواست دارد که از سوی ورثه یا نماینده آنها یا وصی در اموال تقدیم شورای حل اختلاف میشود.

در مدت تحریر ترکه تصرف در ترکه ممنوع است مگر تصرفاتی که برای اداره ترکه و حفظ ترکه لازم است.

قبول و رد ترکه : قبول یا رد میتواند صریح یا ضمنی باشد. وارثی که ترکه را قبول کرده است تا زمانی که تصرف در ترکه نکرده است میتواند ترکه را رد کند.

قبول مطلق : در صورت قبول مطلق ورثه هر یک مسئول ادای تمام دیون به نسبت سهم خود خواهد بود مگر اینکه ثابت کنند دیون متوفی زاید بر ترکه بوده یا ثابت کنند که پس از فوت متوفی ترکه بدون تقصیر آنها تلف شده و باقی آن برای پرداخت دیون کافی نیست که در این صورت نسبت به زاید بر ترکه مسئول نخواهند بود.

قبول مشروط : ( قبول دیون مطابق صورت تحریر ترکه ) در این حالت ورثه ملزمند دیون متوفی را در حدود صورت ترکه بپردازند نه بیشتر.

پس از این مراحل ترکه تصفیه میشود. تصفیه ترکه , تعیین دیون و حقوق بر عهده متوفی و پرداخت آنها و خارج کردن مورد وصیت از ماترک است و این امور به وسیله مدیر تصفیه تعیینی از سوی مرجع صالح میباشد.

اشخاصی که میتوانند تقاضای صدور گواهی انحصار وراثت کنند : هر یک از وراث و اشخاص ذینفع در ترکه میتوانند درخواست صدور گواهی انحصار وراثت کنند.

اشخاص ذینفع در ترکه : طلبکار متوفی , وصی , موصی له و شخصی که از اثبت وراثت شخص دیگری منتفع میگردد از اشخاص ذینفع در ترکه محسوب شده و میتوانند درخواست صدور گواهی انحصار وراثت نمایند.

اعتراض به گواهی انحصار وراثت : اشخاصی که میتوانند به گواهی انحصار وراثت اعتراض کنند عبارتند از : 1- دادستان ( رییس حوزه قضایی ) 2- اشخاص ذینفع . مثلا اگر نام یکی از وراث متوفی در گواهی انحصار وراثت ذکر نشده باشد نامبرده میتواند با ارائه دلایل و مستندات نسبت به صدور گواهی مزبور اعتراض کند. مطابق ماده 369 ق.ا.ح رای دادگاه در این مورد قابل تجدید نظر خواهی است.

دادگاه پس از رسیدگی , گواهی نامه ای به نام تصدیق انحصار وراثت صادر میکند که در اختیار اشخاص ذینفع قرار خواهد گرفت. انحصار وراثت عبارت است از معلوم نمودن تعداد وراث متوفی توسط مراجع ذی صلاح. 

استقرار مالکیت وارثان زمانی است که دیون و حقوق میت را ادا کنند. 

تصرفات ناقل در ترکه قبل از ادای دیون متوفی , غیرنافذ و قابل رد به وسیله دیان است. 

پس از تعیین وراث و تعیین ترکه , ترکه متوفی بر اساس قواعد ارث تقسیم میشوند. 

موجبات ارث قرابت است : قرابت نسبی و سببی 

تنها اشخاصی که به موجب سبب ارث میبرند زن و شوهر در نکاح دائم هستند و شزط توارث در نکاح منقطع ( صیغه ) باطل و بلااثر است. 

قاعده اول ارث : هر طبقه مانع از ارث بردن طبقه بعد است. تبصره : اگر از وراث طبقه اول کسی نباشد اولاد آنها قائم مقام آن طبقه میشوند مگر در خصوص ماده 936 ق.م . مثال : فردی فوت شده پنج خواهر و دو نوه دارد , ترکه او بین دو نوه تقسیم میشود. 0 نوه ها قائم مقام طبقه اول بوده و نوبت به طبقه دوم نمیرسد ). 

قاعده دوم ارث : در هر طبقه و هر دسته , درجه نزدیک مانع از ارث بردن درجه دور میشود. 

حجب بر دو قسم است : حجب حرمانی و حجب نقصانی 

حجب حرمانی : وارثی به واسطه وارث دیگر از ارث بردن کلا محروم میشود. با وجود پدر و مادر , برادر و خواهر ارث نمیبرند. 

حجب نقصانی : وارثی به واسطه وارث دیگر سهمش از حد اعلی به حد ادنی کاهش می یابد. زوج بدون اولاد , نصف , و با داشتن اولاد یک چهارم ارث میبرد. 

حجب نقصانی مادر : 1- میت اخوه داشته باشد ( 2 برادر یا معادل آن خواهر ابوینی و ابی )     2- پدر آنها زنده باشد 3- ممنوع از ارث نباشد.  با جمع این شروط حد مادر از یک سوم به یک ششم کاهش می یابد. 

پدر و مادر و اولاد ( وراث طبقه اول ) و زوج و زوجه حاجب حرمانی ندارند. 

وراث فرض بر : مادر یک ششم در صورتی که میت اولاد یا اخوه داشته باشد و یک سوم اگر اولاد یا اخوه نباشد + زوج نصف بدون اولاد و یک چهارم با اولاد + زوجه یک چهارم بدون اولاد و یک هشتم با اولاد. ( اگر دو زن باشند هر کدام یک شانزدهم ). 

وراث قرابت بر : سهم مشخص ندارند. ابتدا فرض برها سهمشان را برمیدارند هر چه که باقی بماند به قرابت برها میرسد مانند پسر. 

وراث گاه فرض بر گاه قرابت بر : پدر با وجود اولاد یا اخوه یک ششم به فرض ارث میبرد اگر اولاد نباشد قرابت بر است و دو سوم میبرد + دختر و دخترها اگر بدون پسر باشند فرض بر هستند. با پسر باشند قرابت بر میشوند. ( سهمشان نصف پسر است ) + خواهر و خواهرها اگر تنها باشند فرض بر هستند اگر با برادر باشند قرابت بر میشوند. ( سهمشان نصف برادر است ). 

رد : اگر همه وراث فرض بر باشند و پس از توزیع سهام , ترکه مازاد داشته باشد اضافه بین ورثه به نسبت سهمشان رد میشود. 

به زوجه از مازاد ترکه مطلقا رد نمیشود + به زوج نیز از مازاد رد نمیشود مگر در صورتی که برای متوفی وارثی جز زوج نباشد. 

نقص : اگر تمام وراث فرض بر باشند و ماترک کم بیاید مقدار کمبود از سهم برخی از ورثه کم میشود. نقص همیشه بر بنت و بنتین وارد میشود. 

سهم الارث زوج و زوجه : سهم زوج با وجود اولاد یک چهارم و بدون وجود اولاد نصف است. و مابقی ترکه بین سایر ورثه تقسیم میشود. زوجه نیز بدون اولاد یک چهارم و با اولاد یک هشتم از ترکه را به ارث میبرد. و سپس ترکه بین سایر وراث تقسیم میشود. اگر متوفی دو همسر دائمی و اولاد داشته باشد هر زوجه یک شانزدهم ارث را میبرد. 

سهم الارث طبقه اول : این طبقه شامل پدر و مادر و اولاد متوفی میباشد. 

اگر هر یک از آنها به تنهایی باشد تمام ارث را میبرد. 

چنانچه پدر و مادر متوفی موجود باشند , مادر یک سوم به فرض ارث میبرد و اگر حاجب داشته باشد ( اولاد و اخوه در کار باشد ) یک ششم ارث را میبرد و مازاد نیز چیزی به او رد نمیگردد.  پدر دو سوم به فرض میبرد و او هم اگر حاجب داشته باشد مثل مادر یک ششم میبرد.

در صورتی که پدر و مادر و یک دختر باشند , پدر و مادر هر کدام یک ششم و دختر چون تنهاست نصف به ارث میبرد. 

اگر وراث متوفی پدر و مادر و چند دختر باشند , سهم هر یک از پدر و مادر یک ششم است و سهم چند دختر دو سوم است که ترکه را بین خود به تساوی تقسیم میکنند. 

اگر وراث پدر و مادر و چند پسر و دختر باشند , سهم پدر و مادر هر کدام یک ششم است و مابقی به نسبت 2 به 1 بین پسر و دختر تقسیم میشود. ( پسر دو برابر دختر میبرد ). دختر اگر به تنهایی باشد فرض بر است و اگر به همراه پسر باشد قرابت بر است. 

سهم الارث طبقه دوم : این طبقه شامل اجداد و برادر و خواهر متوفی میشود. 

چنانچه وراث متوفی جد و جده ابی باشند , جد دو برابر جده ارث میبرد. 

چنانچه وراث متوفی جد و جده امی باشند , هر دو به تساوی ارث میبرند. 

چنانچه اجداد امی و اجداد ابی با هم جمع باشند و دو سوم ترکه به اجداد ابی میرسد که به نسبت 2 به 1 بین خود تقسیم میکنند و یک سوم به اجداد امی میرسد که به نسبت مساوی بین خود تقسیم میکنند. 

در صورتی که وراث برادر یا خواهر از نوع ابی یا امی یا ابوینی باشند , ترکه به تساوی بین آنها تقسیم میشود. 

در صورتی که وراث چند برادر و خواهر ابوینی یا ابی باشند , ترکه به نسبت 2 به 1 بین آنها تقسیم میشود. 

در صورتی که وراث چند برادر و خواهر امی باشند , ترکه بین آنها به تساوی تقسیم میشود. 

سهم اجداد و برادر و خواهر امی یک سوم و سهم اجداد و برادر و خواهر ابی و ابوینی دو سوم است. 

سهم الارث طبقه سوم : این طبقه شامل عموها و عمه ها و دایی ها و خاله های ابوینی یا ابی یا امی است.

اگر وراث چند عمو یا عمه ابوینی یا ابی یا امی باشند , ترکه بین آنها به تساوی تقسیم میشود. 

اگر وراث چند عمو یا عمه ابوینی یا ابی باشد , ترکه به نسبت 2 به 1 بین آنها تقسیم میشود. 

اگر وراث چند عمو یا عمه امی باشند , ترکه بین آنها به تساوی تقسیم میشود. 

اگر وراث چند عمو و عمه ابوینی یا ابی و چند عمو و عمه امی باشد , یک سوم سهم امی هاست که ترکه بین آنها به تساوی تقسیم میشود و مابقی ( دو سوم ) به عمو و عمه ابوینی یا ابی به نسبت 2 به 1 تقسیم میشود. 

اگر وراث چند عمو و عمه ابوینی و یک عمو یا عمه امی باشد , یک ششم سهم امی و مابقی بین عمو و عمه ابوینی و ابی 2 به 1 تقسیم میشود. 

اگر وراث چند دایی و خاله ابوینی یا ابی یا امی باشند ترکه بین آنها به تساوی تقسیم میشود. 

در صورتی که چند دایی و خاله ابوینی یا ابی و چند دایی و خاله امی باشند , یک سوم سهم دایی و خاله امی است که به تساوی بین آنها تقسیم میشود و مابقی ( دو سوم ) به نسبت 2 به 1 بین دایی و خاله ابوینی و ابی تقسیم میشود. 

در صورتی که چند دایی و خاله ابوینی یا ابی و یک دایی یا خاله امی باشند , یک ششم سهم دایی یا خاله امی است که به تساوی بین آنها تقسیم میشود و مابقی به نسبت 2 به 1 بین دایی و خاله ابوینی یا ابی تقسیم میشود.