مزارعه و مساقات

مزارعه : عقدیست که به موجب آن احد طرفین زمینی را برای مدت معینی به طرف دیگر میدهد که آن را زراعت کرده و حاصل را تقسیم کنند.

مساقات : بین صاحب درخت با عامل در مقابل حصه مشاع معین از ثمره واقع میشود و ثمره اعم است از میوه و برگ و گل و غیر آن.

در مساقات مدت باید معین باشد که درختان را عامل تا چه مدت باید حفظ , آبیاری و رسیدگی نماید.

مزارعه و مساقات از عقود لازم هستند.

حصه هریک از طرفین باید سهم مشاع از کل مانند ربع یا ثلث یا ثمن... باشد.

با فوت مزارع ( مالک ) و عامل عقد منفسخ نمیشود مگر اینکه شرط مباشرت شده باشد.

اگر عقد به جهتی باطل باشد , محصول مال صاحب بذر ( قاعده کلی در خصوص ثمره و حاصل ) است و طرف دیگر مستحق دریافت اجرت المثل میباشد. 

تعهد عامل به زراعت تعهد به نتیجه است و تعهد در نگهداری زراعت تعهد به وسیله است. 

احکام مزارعه در مساقات نیز اجرا میشود. 

در صورتی که عقد مساقات به علتی فسخ یا باطل شود , ماده 544 ق.م میگوید : در هر موردی که مساقات باطل باشد یا فسخ شود تمام ثمره مال مالک است و عامل مستحق اجرت المثل خواهد بود. 

کوتاهی عامل در مساقات : اگر عامل به وظائف خود عمل نکند , مالک میتواند او را از طریق دادگاه اجبار نماید و اگر اجبار ممکن نبود حاکم میتواند کس دیگری را با هزینه عامل جهت انجام کارها بگمارد و اگر کسی یافت نشود با این که شرط مباشرت عامل شده باشد , مالک حق فسخ عقد را خواهد داشت. 

مضاربه

مضاربه عقدی است که به موجب آن احد متعاملین سرمایه میدهد ( سرمایه باید وجه نقد باشد ) تا طرف دیگر با آن تجارت کرده و در سود آن شریک باشند. صاحب سرمایه مالک و عامل مضارب نامیده میشود.

مضاربه عقدی جایز است و تعیین مدت موجب لزوم عقد نمیشود و پس از انقضای مدت مضارب نمیتواند معامله بکند مگر با اجازه جدید مالک. 

تحصیل سود در مضاربه تعهد به وسیله است و اثبات نقصان با مالک است . حصه طرفین در سود نیز باید معین باشد. 

تعیین مدت در مضاربه موجب لزوم آن نمیشود. ( قاعده در تمام عقود جایز همین است ) 

جعاله

جعاله عقدی جایز و عهدی و ساده و مسامحه ای است و بر مبنای مسامحه ای بودن این عقد گذشته از عدم لزوم تعیین عامل , عمل نیز میتواند مردد و کیفیت آن نیز نامعلوم باشد. 

ارکان جعاله :

1- جاعل : کسی که درخواست انجام کار میکند. 

2- عامل : کسی که کار را انجام میدهد. 

3- جعل ( به ضم جیم ) : یا همان عوض و مزد. 

در جعاله اگر عمل عامل مقصود بالاصاله باشد و جعاله فسخ شود , در هر صورت عامل مستحق اجرت المسمی عمل خود میباشد. 

عامل زمانی مستحق جعل میشود که عمل را به اتمام رسانیده یا مورد جعاله را تسلیم جاعل نماید. در این صورت مالکیت عامل بر جعل مستقر میگردد. 

جعاله بانکی : بر اساس این عقد یک شخص انجام خدمت یا فعالیتی را به منظور دریافت مزد به عهده میگیرد و یک طرف قرارداد بانک میباشد.